شب یلدا

شب یلدا

شب یلدا

   ایرانیان همواره در تقویم کهن خود آیین ها و جشن های فراوانی داشته اند. تعداد زیادی از این آیین ها و جشن ها بنا بر تغییرات تاریخی و فرهنگی به فراموشی سپرده شده اند. ولی هنوز بخشی از این آیین ها سینه به سینه از پیشینیان به یادگار مانده است. مانند: نوروز، چهارشنبه سوری، یلدا… .

شب یلدا یا شب چله یکی از آیین های کهن ایرانی است. این شب مصادف با طولانی ترین شب سال یعنی سی امین روز آذر ماه است و پس از آن شروع اولین روز زمستان است که برابر با انقلاب زمستانی یعنی بلند تر شدن طول روز هاست. آیین برگزاری این جشن تنها در بین ایرانیان مرسوم نیست بلکه در دیگر کشور ها مانند: آذربایجان، ترکیه، افغانستان، پاکستان… نیز برپا می شود  کلمه یلدا که امروزه به عنوان یکی از اسم های دخترانه ایرانی نیز بکار می رود، از ریشه یک کلمه سریانی به نام زایش گرفته شده است. بر اساس یک باور قدیمی که در آثار الباقیه ابوریحان بیرونی نیز آمده است، چهل روز اول زمستان را «چله بزرگ» و بیست روز بعد از آن را «چله کوچک» نامیده‌اند به همین دلیل ابوریحان از این جشن به نام میلاد اکبر نیز یاد می کند و در میان عامه مردم بر اساس همین باور این شب به شب چله نیز معروف است. جدا از پیشینه کهن این جشن، برگزاری این آیین ریشه در باور های مقدس ایرانیان نیز دارد. شب یلدا به عنوان یکی از شب‌ های مقدس در ایران باستان مطرح بوده است که از ۵۰۲ سال  قبل از میلاد مسیح و در زمان سلطنت  داریوش یکم به صورت رسمی در تقویم ایرانیان ذکر شده است. مقدس بودن این شب بر دو اساس است اول آنکه در اعتقاد مذهبی ایرانیان همیشه تاریکی نماینده اهریمن بوده و روشنایی نماد اهورامزدا و چون در طولانی‌ترین شب سال، تاریکی اهریمنی بیشتر بر روشنی اهورا مزدا غلبه می یابد، این شب برای ایرانیان نمادی از نحسی و شر بوده، در نتیجه در این شب تا فرا رسیدن صبح آتش روشن می کردند تا تاریکی و عاملان اهریمنی و شیطانی نابود شده و از بین بروند، مردم گرد هم جمع می شدند و طولانی ترین شب سال را با خوردن، نوشیدن، شادی و پایکوبی و گفتگو به سر می‌آوردند و سفره ای رنگین از میوه های تازه فصل و غذا های مختلف پهن می کردند. سفره شب یلدا، که در گذشته به نام  میَزد نام گذاری شده است شامل انواع میوه‌ های خشک و تر و آجیل دیگر غذا های مخصوص این جشن و ولیمه بوده است. ایرانیان این سفره را به افتخار طلوع اورمزد و مهر تا فرا رسیدن صبح پهن می کردند و دوم آنکه شب یلدا را شب میلاد خدای خورشید، عدالت، پیمان و جنگ می دانستند. ایرانیان باستان بر این باور بوده اند که در این شب مهر یا میترا به جهان باز می‌گردد. میترا که از ایزدان باستانی هند و ایرانی است ساعات روز را طولانی کرده و در نتیجه برتری خورشید را بر تاریکی اهریمنی رقم می زند.

آداب شب یلدا

آداب شب یلدا
آداب شب یلدا

    یکی از اصلی ترین آداب آیین های پیشین سفره های مخصوص هرکدام از جشن های مختلف بوده است مانند: سفره هفت سین یا یلدا. در گذشته در این شب سفره ای از انواع میوه ها و خوراکی های مرسوم و غذاهای مختلف پهن می شده است. اما امروزه سفره یلدا بر اساس سلیقه های مختلف با انواع خشکبار، انار، هندوانه، میوه های خشک شده، میوه های تازه، شیرینی های مختلف و غذا های سنتی تزئین می‌شود. در بین میوه های مختلف انار و هندوانه جزء مهم‌ ترین و اصلی ترین لوازم سفره های شب یلدا هستند. یکی دیگر از رسوماتی که از دیرباز در میان ایران رایج بوده است شب نشینی در کنار خانواده می باشد، که بخش جدایی ناپذیری از شب یلداست. یکی از عادت های زیبا دراین شب شاهنامه خوانی بزرگ تر هاست که یکی از بخش های جذاب شب نشینی های یلداست. یکی از مرسوماتی که رفته رفته در آداب شب نشینی یلدا وارد شده است حافظ خوانی است. در این شب معمولا بزرگان فامیل برای خانواده حافظ خوانی می کنند و به حافظ تفال می زنند. در بعضی از خانواده ها حتی قصه خوانی نیز وجود دارد. با توجه اینکه ایران کشوری وسیع از نظر اقوام و سنت های مختلف است هرکدام از این شهر ها و اقوام جدا از آداب مرسوم شب یلدا، آداب خاص و سنتی خود را نیز دارند در نتیجه نمی توان آداب و رسوم شب نشینی یلدا را محدود به رسومات کهن کرد، بلکه رفته رفته هر قوم بر اساس اعتقاد و آیین خاص خود آداب و فرهنگ های متنوعی را به این شب نشینی زیبا اضافه کرده اند.

حدود چهار سال است که  ایران به یونسکو اعلام کرده است که قصد دارد آیین شب یلدا را در فهرست میراث فرهنگی و ملی خود در یونسکو به ثبت برساند. با وجود این، درخواست ایران هنوز در سازمان یونسکو در حال بررسی است و هنوز پاسخی به آن داده نشده است. درحالی که در این بین چند کشور مانند کشور آذربایجان قصد رقابت با ایران در به ثبت رساندن جشن یلدا به عنوان میراث ملی خود دارند در صورتی که جشن باستانی یلدا یکی از جشن های کهن ایران است که قدمتی هشت هزار ساله دارد. در نتیجه وظیفه مردم کشور ما در برابر دیگر کشور ها حفظ و نگهداری از آیین های کهن و باستانی خود و انتقال صحیح آن به نسل های بعد از خود است.

سایت جشنیم در این مقاله تلاش کرده تا یکی از زیباترین و کهن ترین جشن های باستانی ایرانیان را به صورت مختصر توضیح بدهد. برای به دست آوردن اطلاعات بیشتر راجب شب زیبای یلدا به سایت نمناک مراجعه کنید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *